أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )

44

قانون ( فارسى )

از داروهاى نامبرده اگر ضماد درست كنند و برجاى درد گذارند ، باز معالج است ؛ و اگر نياز به تخليه بود وسيله‌هايى را بايد به كار برد كه در علاج همان ماده - هرچه هست - مناسب باشد . در معالجهء ورمهاى صفرايى بايد غذاى بيمار سبك و تر باشد . ورمهاى سرد در مداواى ورمهاى سرد نيز - همچون مداواى ديگر ورمها - بايد قبل از هر چيز به تخليه پرداخت ، و براى تخليه در اين حالت بايد چيزهايى را به كار برد كه روغن كرچك و روغن بادام تلخ و « فيقرا » و همانند آنها در آن باشد . از قبيل : شربتهاى مشهور كه از آب ريشه‌ها گرفته مىشود . در ابتداى احساس درد - كه بايد بازدارنده استعمال شود - تنها بايد روغن گل را با نرم‌كننده‌هاى مانند آويشم ، پونه و به‌ويژه گندبيدستر ( خايهء سگ آبى ) برجاى درد ماليد و بعدا ضماد پياز دشتى و سركه را گذاشت يا اينكه اگر ممكن باشد ، بيمار پياز دشتى و سركه را غرغره كند . براى چنين حالتى و به‌ويژه در بيمارى ليثرغس اگر دو سوم مثقال از گندبيدستر تناول شود خوب است . بعد از آن رساننده‌هايى را استعمال كن كه سستى رسانند و كمى تحليل‌برنده هستند و سابقا ذكر شده‌اند . بعد از اين معالجات و نزديك به نهايت بيمارى ، در همه حالات چه سرد و چه گرم بايد سستىآورها را استعمال كرد . در علاج سردى بايد سستىبخش كامل باشد و تحليل‌برنده از آبها و ضمادات و روغن‌هاى زورمند باشند . و اين را بدان ! كه هركس از وجود ماده‌اى در سرش مىنالد ، آن شخص از مىخورى و زياد ماندن در حمام زيان بيند ؛ و هركس كه مادهء بيمارى در پرده‌هاى مغز اوست ، از آب بسيار سرد بايد بپرهيزد . معالجهء سوء مزاج گرم اگر علت ، تنهاى تنها سوء مزاج گرم مغز باشد ، علاجش داروهايى است كه خنك گرداننده‌اند ؛ از قبيل سبزيها و روغنهاى سرد و سردىبخش مانند : روغن گل و روغن بيد و روغن نيلوفر و روغن بنفشه ؛ كه در اين ميان روغن گل از همه بهتر است . هم‌چنين روغن تخم كدو ، روغن تخم كاهو ، روغن تخم خشخاش . و اگر درد بسيار شدت يابد ، به كار بردن روغن تخم بنگ هم رواست . از اين همه روغنها و مرهمها بهترينش مرهمى است كه با روغن زيتونى درست شده باشد كه زيتون تقريبا نارسيده باشد و نمك سود نباشد و برگهايى كه در آن پرورده مىشوند سبز باشند . از سبزيهاى سرد و همانندهاى آنها تو خودت مىدانى ! كه عبارتند از : كاهو ، خرفه ، تراشهء كدو و همانند آن و هم‌چنين : برگ بيد ، برگ نيلوفر ، تاجريزى ، هفت‌بند ، هميشه بهار - يا آب خيار و كدو ، قاوت جو همراه سركه و گلاب ، كافور ، صندل ، اقاقيا ؛ تن اندودن به روغن گل و سركه . نشايد از اين حد تجاوز كرد و كار بجايى برسد كه تخدير روى دهد و روان يخ بندد ؛ مگر اينكه